Xã Khúc Thừa Dụ

Nằm ở phía Tây Nam thành phố Hải Phòng, xã Khúc Thừa Dụ là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, lưu giữ hệ thống di tích tiêu biểu cùng Nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ, cùng làng nghề mộc Cúc Bồ, đang tạo dư địa để địa phương kết nối các điểm đến, từng bước mở rộng không gian du lịch văn hóa.

Đền thờ Khúc Thừa Dụ là điểm đến gắn với nhân vật lịch sử có vai trò quan trọng trong tiến trình giành và củng cố nền tự chủ của dân tộc vào cuối thế kỷ IX, đầu thế kỷ X. Trong 3 ngày diễn ra Lễ hội truyền thống Đền thờ Khúc Thừa Dụ, từ ngày 31/8 đến 2/9/2026, gần 6.000 lượt du khách về tham dự. Tính chung 9 tháng đầu năm, di tích đón gần 10.000 lượt khách.
Lượng khách tập trung trong những ngày lễ hội cho thấy các sự kiện văn hóa có khả năng tạo dòng khách về địa phương trong thời gian ngắn. Từ đó, bài toán đặt ra là làm thế nào để dòng khách không chỉ dừng lại ở một điểm đến, mà tiếp tục được kết nối với những giá trị văn hóa khác.
Ngày 21/8/2026, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 3335/QĐ-UBND công nhận Đền thờ Khúc Thừa Dụ là điểm du lịch. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục phát huy giá trị di tích gắn với hoạt động tham quan, đồng thời kết nối với các điểm đến khác trên địa bàn.

Xã Khúc Thừa Dụ hiện có 8 di tích được xếp hạng, trong đó 4 di tích cấp quốc gia gồm Đền thờ Khúc Thừa Dụ, đình Cúc Bồ, đình Bồ Dương và Chùa Đông Cao; cùng 4 di tích cấp tỉnh gồm Miếu Tây, Chùa Ngọc Chi, Đình Chùa Bồng Lai và Đình Đồng Bình. Mỗi di tích mang một câu chuyện riêng, từ lịch sử dân tộc, kiến trúc, tín ngưỡng đến đời sống cộng đồng.
Nếu Đền thờ Khúc Thừa Dụ gắn với câu chuyện lịch sử dân tộc thì Chùa Đông Cao mang dấu ấn lâu đời của đời sống Phật giáo. Ngôi chùa có lịch sử hơn 700 năm, được xem là chốn Tổ của Trúc Lâm ở vùng Đông xưa và được xếp hạng di tích quốc gia về kiến trúc, nghệ thuật từ năm 1974. Chùa hiện còn lưu giữ 30 pho tượng Phật bằng gỗ cổ.

Địa phương đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp có thẩm quyền công nhận Chùa Đông Cao là điểm du lịch. Nếu được công nhận, đây sẽ là thêm một điểm đến để kết nối với Đền thờ Khúc Thừa Dụ và các di tích khác trong hoạt động tham quan, tìm hiểu văn hóa.
Đình Bồ Dương lại lưu giữ không gian kiến trúc đình làng truyền thống với những cột gỗ lim lớn và các mảng chạm khắc công phu, mang đặc trưng nghệ thuật đình làng Bắc Bộ.

Từ hệ thống di tích, không gian văn hóa của xã Khúc Thừa Dụ tiếp tục được nối dài bằng một loại hình nghệ thuật dân gian vẫn đang được thực hành trong cộng đồng. Trên địa bàn xã, Phường múa rối nước Hồng Phong vẫn duy trì hoạt động biểu diễn, góp phần gìn giữ và đưa nghệ thuật rối nước đến với công chúng.
Nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2023, Phường múa rối nước Hồng Phong được công nhận là điểm du lịch; Nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao.
Điểm khác biệt của sản phẩm nằm ở khả năng đưa du khách tiếp cận trực tiếp với nghệ thuật dân gian. Sau mỗi buổi biểu diễn, du khách có thể tìm hiểu cách điều khiển con rối, giao lưu với nghệ nhân và nghe giới thiệu về lịch sử của loại hình nghệ thuật đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Địa phương đang đề nghị nâng hạng Nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong từ sản phẩm OCOP 3 sao lên OCOP 4 sao. Cùng với việc duy trì biểu diễn và tổ chức các hoạt động trải nghiệm, việc nâng hạng sản phẩm được kỳ vọng góp phần nâng chất lượng và giá trị của sản phẩm văn hóa gắn với du lịch.
Từ một chương trình biểu diễn, du khách có thêm cơ hội gặp gỡ những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ di sản. Nghệ thuật rối nước vì thế không chỉ được nhìn nhận ở giá trị biểu diễn, mà còn có thể trở thành một trải nghiệm văn hóa trong hành trình khám phá địa phương.

Bên cạnh các điểm đến lịch sử, làng nghề mộc Cúc Bồ với lịch sử hàng trăm năm cũng có thể trở thành điểm nối trong hành trình khám phá văn hóa xã Khúc Thừa Dụ. Đến làng nghề, du khách có thể trực tiếp quan sát người thợ thực hiện các công đoạn chạm khắc gỗ thủ công, từ tạo hình đến hoàn thiện sản phẩm. Qua đó, nghề mộc truyền thống được giới thiệu không chỉ bằng sản phẩm hoàn chỉnh mà bằng chính quá trình lao động của người thợ.
Theo ông Bùi Hoàng Lượng, Bí thư Chi bộ thôn Cúc Bồ, thời gian gần đây lượng khách đến tham quan làng nghề tăng rõ rệt. Nhiều đoàn sau khi xem múa rối nước đã kết hợp sang tham quan làng nghề. “Người dân rất mong địa phương tiếp tục quan tâm đầu tư để phát triển du lịch bài bản hơn, vừa quảng bá nghề truyền thống, vừa nâng cao thu nhập”, ông Lượng nói.
Thực tế này cho thấy các hoạt động văn hóa trên địa bàn có thể bổ trợ cho nhau. Từ một chương trình biểu diễn, du khách tiếp tục tìm đến không gian nghề truyền thống, trực tiếp quan sát người thợ và tìm hiểu những sản phẩm được tạo nên từ bàn tay người dân. Với làng nghề, việc đón thêm khách cũng mở ra cơ hội quảng bá nghề mộc Cúc Bồ, giới thiệu sản phẩm và tạo thêm nguồn thu từ hoạt động gắn với du lịch.

Từ những điểm đến hiện có, địa phương có thể nghiên cứu hình thành chuỗi trải nghiệm theo hướng xem múa rối nước Hồng Phong - tìm hiểu đình, chùa cổ - tham quan Đền thờ Khúc Thừa Dụ - khám phá làng nghề mộc Cúc Bồ.
Mỗi điểm đến đảm nhận một câu chuyện khác nhau. Rối nước đem đến trải nghiệm nghệ thuật và sự tương tác với nghệ nhân; đình, chùa mở ra câu chuyện về kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống làng xã; Đền thờ Khúc Thừa Dụ gắn với lịch sử dân tộc; làng mộc Cúc Bồ đưa du khách đến với nghề truyền thống vẫn đang được duy trì.
Chùa Đông Cao có thể bổ sung chiều sâu cho hành trình với lịch sử hơn 700 năm, dấu ấn Trúc Lâm và hệ thống tượng Phật gỗ cổ. Việc địa phương đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận Chùa Đông Cao là điểm du lịch cũng cho thấy hướng mở rộng hệ thống điểm đến đang được đặt ra.

Những giá trị này không phải tạo dựng mới. Di tích, nghệ thuật dân gian và làng nghề đã hiện hữu; vấn đề là tổ chức, kết nối và xây dựng cách giới thiệu phù hợp để du khách có thể tiếp cận nhiều giá trị trong một hành trình.

Với những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ, xã Khúc Thừa Dụ có cơ sở để từng bước mở rộng không gian du lịch văn hóa theo hướng gắn bảo tồn di sản với trải nghiệm và sinh kế cộng đồng. Khi các điểm đến được kết nối thành một câu chuyện chung, di sản không chỉ được giới thiệu với du khách mà còn có thêm cơ hội trở thành nguồn lực phục vụ chính cộng đồng đang gìn giữ những giá trị ấy.